Иртнӗ уйӑх вӗҫӗнче, чӳк уйӑхӗн 28-мӗшӗнче, Шупашкарта «Чувашский язык и культура речи в современном информационном обществе» (чӑв. Хальхи информаци уҫлӑхӗнчи чӑваш чӗлхипе калаҫӑвӑн культури) ятпа ӑслӑлӑхпа практика конференцийӗ иртнӗ.
Республикӑн Вӗрену министерстви, Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗ тата «Пӗлӳ» общество йӗркеленӗ форума чӑваш чӗлхи тӗпчевҫи, поэчӗ тата тӑлмачӗ Петӗр Яккусен ҫуралнӑранпа 75 ҫул, Чӑваш халӑх сайтне йӗркеленӗренпе 20 ҫул ҫитнине халалланӑ.
Конференцие аслӑ шкулсенчи преподавательсем, учительсем, хаҫат-журнал ӗҫченӗсем, интернет-блогерсем, ученӑйсем хутшӑннӑ. Вӗсен йышӗнче Тутарстанран, Мари Республикинчен, Пушкӑртстанран, Самар облаҫӗпе Чӗмпӗр хулинчен килсе ҫитнисем те пулнӑ.
Ҫеҫпӗл Мишши ячӗллӗ Ҫамрӑксен театрӗ «Салтан патша ҫинчен хунӑ юмах» чӑвашла аудиоспектакль хатӗрленӗ. Ӑна хатӗрлессипе Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ артистки Наталья Ахмед Раҫҫейри театр ӗҫченӗсен союзӗ пулӑшнипе ӗҫленӗ.
Асӑннӑ аудиоспектакле Александр Пушкинӑн «Сказка о царе Салтане» юмахӗ тӑрӑх лартнӑ. Ӑна хӑй вӑхӑтӗнче Георгий Ефимов чӑвашла куҫарнӑ.
Аудиоспектакле Ҫамрӑксен театрӗн артисчӗсем Владимир Григорьев, Наталья Ахмед тата Альбина Агеева вулаҫҫӗ.
Аудиоспектакле куҫ начар куракан ачасем валли хатӗрленӗ.
«Варкӑш» литература клубӗнче урӑх улах иртессине эпир унччен пӗлтернӗччӗ-ха.
Ытти чухне варкӑшҫӑсем пӗр-пӗр кӗнеке вуласа пырса ӑна сӳтсе явнипе ҫырлахнӑ пулсан хальхинче вӗсем Чӑваш Наци вулавӑшне улаха пуҫтарӑннӑ.
Уява литература клубӗн гимнӗнчен пуҫланӑ. Унӑн авторӗ – Ирӗк Килтӗш (Валерий Краснов) ӳнерҫӗ иккен. Ольга Австрийская Чӑваш кӗнеке издательствин сайтӗнче пӗлтернӗ тӑрӑх, юрӑҫа итленӗ май ҫыравҫӑсемпе журналистсем скетчсем ӳкернӗ, литературоведсемпе артистсем сӑвӑ шӑрҫаланӑ.
Ирӗк Килтӗшпе Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ артисчӗ Геннадий Кириллов ӳнерҫӗн юптаруллӑ такмакӗсене вуланӑ. Урӑх улаха пухӑннисем сӑвӑсем вуланӑ, хӑйсем ӳкернӗ ӳкерчӗкӗсене кӑтартнӑ. Улах пурне те килӗшнӗ.
| ЧӲК | 24 |
Чӳкӗн 28-мӗшӗнче Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институтӗнче «Хальхи информаци обществинчи чӑваш чӗлхи тата пуплев культури» ятпа регионсем хушшинчи ӑслӑлӑхпа ӗҫлӗх конференцийӗ иртӗ. Мероприятие Петӗр Яккусен чӑваш чӗлхи тӗпчевҫи, сӑвӑҫ тата тӑлмач ҫуралнӑранпа 75 ҫул ҫитнӗ тӗле йӗркеленӗ.
Конференцийӗн тепӗр пайне пирӗн «Чӑваш халӑх сайчӗ» кӑҫал 20 ҫул тултарнине халалланӑ. Аса илтеретпӗр, унӑн ҫуралнӑ кунӗ 2005 ҫулхи авӑнӑн 7-мӗшӗ шутланать. Унтанпа ҫирӗм ҫул иртрӗ. Хальхи вӑхӑтра сайт чӑвашла тата ытти чӗлхесемпе тухакан массӑллӑ информаци хатӗрӗ пек ӗҫлет. Унсӑр пуҫне «Чӑваш халӑх сайтӗнчен» уйрӑлса тухса Чӑваш чӗлхи лабораторийӗ аталанать, вӑл чӑваш чӗлхипе хальхи вӑхӑтра усӑ курассине ҫӑмӑллатма тӑрӑшать.
Конференцие кӳршӗллӗ республикӑри ҫынсем килме палӑртнӑ, вӗсем хӑйсен опычӗпе паллаштарӗҫ. «Медиауҫлӑхри чӑваш чӗлхи» пайра цифра тапхӑрӗнче чӗлхепе ҫыхӑннӑ ыйтусене сӳтсе явӗҫ.
Ачасемпе ҫамрӑксем валли чӑвашла ҫыракан авторсене тупса палӑртма тата хавхалантарма пирӗн республикӑра ҫулсерен конкурс ирттереҫҫӗ. Халӗ кӑҫалхине пӗтӗмлетнӗ.
Шкул ҫулне ҫитмен тата кӗҫӗн классенче вӗренекен ачасем валли ҫырнӑ ӗҫсенчен Анна Тумаланован «Пӗчӗк Кулян пысӑк тӗллевӗсем» алҫырӑвне тӳресем пысӑк хак панӑ май ку ӗҫшӗн автора 50 пин тенкӗ преми тивӗҫӗ.
Вӑтам шкул ҫулӗнчи ачасем валли шӑрҫаланӑ «Ылтӑн ҫулҫӑ» ӗҫпе Сергей Павлов палӑрнӑ. Ӑна 75 пин тенкӗ преми парӗҫ. Аслӑ классенче вӗренекен ачасем валли хайланӑ ӗҫсенчен Ольга Фёдорован «Таврӑнсамччӗ каялла» алҫырӑвне ҫитекенни пулман. Ӑна та 75 пин тенкӗпе хавхалантарӗҫ.
Ҫӗнтерӳҫӗ-алҫырусене ҫитес ҫул кӗнекен пичетлесе кӑларӗҫ.
Математика питӗ кӑсӑклӑ дисциплина. Пӗр енчен, вӑл чӗлхепе (вырӑс е чӑваш) ҫыхӑнман тейӗпӗр. Анчах ҫавах та хӑш-пӗр чухне уйрӑмлӑхсем пурах. Паллах, вырӑспа чӑваш чӗлхисем тӗрлӗ ушкӑна кӗнӗрен вӗсем хушшинче чӗлхе тӗлӗшӗнчен уйрӑмлӑхсем нумай. «Пӗрререн» ниепле те «Один» тӑваймӑн, «Иккӗрен» — «Два». Малалла тӑсмӑп. Пӗрпеклӗхсене курма тӑрӑшакансем, тен, «Пӗрре»-пе «Первый» хушшинче асӑрхама тӑрӑшӗҫ, анчах вырӑссен «Первый» авалхи славянсен «\*pьrvъ» сӑмахӗнчен пулса кайнӑ теҫҫӗ.
Ытти енчен расналӑх сахалрах. Калӑпӑх, «иккӗ» хӑть вырӑсла, хӑть чӑвашла мӑшӑрлӑ хисеп шутланать. «Виҫҫӗ» — ахаль хисеп (тепӗр май каласан, хӑйӗн ҫине тата 1 ҫине кӑна пайланать). Ҫакна хӑть чӑвашла пӗл, хӑть вырӑсла — чӗлхе урӑхла пулнипе «иккӗ» мӑшӑрсӑр хисеп пулса тӑмасть. Ҫавна май, математикӑна чӑвашла вӗренме май ҫук текеннисем питӗ вӑйлӑ йӑнӑшаҫҫӗ. Иккӗ ҫумне иккӗ хушсан хӑть чӑвашла тӑваттӑ пулать, хуть вырӑсла. Хӑть акӑлчанла, хӑть китайла.
Апла пулин те пирӗн чӑваш чӗлхинче хисепсене, цифрӑсене, пӗр майлӑ пайлама пулать: ҫемҫе тата хытӑ цифрӑсем.
Кӑҫал паллӑ тюрколог, 17 томлӑ чӑваш чӗлхи словарне пухса хатӗрленӗ, СССР Наука академийӗн член-корреспонденчӗ Николай Ашмарин ҫуралнӑранпа 155 ҫул ҫитет. Ҫавна май Чӑваш Енӗн Наци вулавӑшӗ «Корифей чувашской филологии» онлайн-ивкторина ирттерет.
Николай Ашмарин чӑваш халӑхӗн культурипе вӗрентӗвне нумай тӳпе хывнӑ. Мускаври тухӑҫ чӗлхесен институтӗнче вӗреннӗ. Вӑл чӑваш чӗлхине нумай тӗпченӗ, унтан вӑл 17 томлӑ чӑваш чӗлхи словарьне пухса хатӗрленӗ. Вӑл кӑларӑм чӗлхе пӗлӗвӗнче питех те пӗлтерӗшлӗ.
«Пуринчен малтан» телеграм-канал пӗлтернӗ, Мускавра чӑваш чӗлхи курсӗсене пуҫарнӑ.
Чӑвашла вӗренес килет-и? Тархасшӑн! Чӑваш Республикин Элтеперӗ Олег Николаев хушнипе Чӑваш Республикин Раҫҫей Президенчӗ ҫумӗнчи полномочиллӗ представительствинче чӑваш чӗлхине вӗренес текенсене пурне те хапӑл туса кӗтсе илеҫҫӗ. Сӑмах май, кӑҫалхи пӗрремӗш тӗлпулу ыран, юпа уйӑхӗн 4-мӗшӗнче, 11 сехетре пулӗ.
«Пуринчен малтан» телеграм-канал пӗлтернӗ тӑрӑх, Шӑмӑршӑри «Магнит» лавккара чӑвашла мӗнле ҫырнине асӑннӑ телеграм-канала пӑхса тӑракан ҫын асӑрханӑ.
Космовский урамӗнчи 23-мӗш ҫуртра вырнаҫнӑ федераци сечӗн лавккинче чӑвашла пач ӑнланмалла мар куҫарнӑ вывескӑсем вырнаҫтарнӑ.
«Тӗрӗссипе, паян Яндекс-куҫаруҫӑ та вырӑсларан чӑвашла ун пек тирпейсӗр куҫармасть. Саккуна пӑснине асӑрханӑ ҫынсем лавккасен сечӗн администрацине ҫыру ҫырнӑ», – тесе ҫырнӑ «Пуринчен малтан» телеграм-каналта.
Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗн ӗҫченӗсем Алтайра «Алтай – прародина тюрков. К истории зарождения тюркской цивилизации» (чӑв. Алтай — тӗрӗксен тӑван ҫӗршывӗ. Тӗрӗк цивилизацийӗ пуҫланса кайнин историйӗ) ятпа иртекен II Пӗтӗм тӗнчери конференцие хутшӑннӑ.
Мероприяти авӑн уйӑхӗн 16-18-мӗшӗсенче иртнӗ. Ӑна славянсемпе тӗрӗксен тӗнчине, этносӗ пуҫланса кайнине халалланӑ. Унта Раҫҫейри, Беларуҫри, Венгринчи, Казахстанри, Кӑркӑстанри, Узбекистанри, Туркменистанри, Азербайджанри патшалӑх ӗҫченӗсем, историксем, тюркологсем, алтаистсем, археологсем, лингвистсем пырса ҫитнӗ. Чӑваш Енрен форума гуманитари ӑслӑлӑхӗн директорӗ, филологи наукисен докторӗ Юрий Исаев тата ӑслӑлах ӗҫченӗ, филологи наукисен кандидачӗ Эдуард Лебедев хутшӑннӑ.
-9.7 °C